Bàn thêm về phiên âm tiếng Tây sang tiếng ta

Nhân vừa đọc bài Loạn phiên âm tại http://www.thanhnien.com.vn, xin trích lại một phần bài viết của học giả Phạm Quỳnh đăng trên Nam Phong Tạp chí cách đây gần một thế kỷ, một mặt là nhằm nhất trí với tinh thần của bài viết, mặt khác cũng muốn nhấn mạnh rằng quan điểm về tiếng Việt và phiên âm trong tiếng Việt đã được các bạc tiền bối rất quan tâm.

“Tư tưởng với văn tự phải tiến ngang nhau; có tư tưởng mà không đủ chữ nói, như phần nhiều các nhà Tây học ngày nay cũng phiền; có chữ dùng mà không hiểu các nghĩa lý mới, dùng chữ hàm hồ, như phần nhiều các nhà cựu học bây giờ cũng bực.

Thường nghe nhiều người mới đọc qua mấy quyển tân thứ Tàu như tập Ẩm băng của Lương Khải Siêu hay tập Du ký của Khang Hữu Vi, thuộc được ít nhiều chữ mới, chưa hiểu rõ ý nghĩa thế nào, cầm bút viết tất dùng những chữ: thiên diễn, đào thải, tiêu cực, tích cực, khách quan, chủ quan… , bấy nhiêu chữ đều có nghĩa nhất định cả, mà không hiểu rõ thường dùng lộn bậy chẳng đâu vào đâu; lại nhiều người hay dẫn chứng các tên người, vơ váo chẳng ăn thua vào đâu; bất cứ nói chuyện gì tất phải gọi đến tên ông Nã Phá Luân (Napoleon), ông Kha Luân Bố (Christophe Colomb), ông Đạt Nhĩ Văn (Darwin), ông Lư Thoa (Rousseau), ông Mạnh Đức Tư Cưu (Montesquies)… kéo một thôi một thốc các ông thánh mới ra, thật là vô vị quá. Không hiểu chữ mà dùng chữ loạn không gì hại bằng. Cho nên trong khi mượn chữ mới của Tàu phải hiểu rõ những chữ ây chỉ sự vật gì; phải định nghĩa cho phân minh, rồi chỉ dùng về một nghĩa đó mà thôi. Có vậy thì mượn chữ mới có lợi, không thời hại cho quốc văn nhiều lắm.

Còn một điều nữa về tên đất tên người: nen dịch theo tiếng Tây hay bắt chước theo tiếng Tàu? Cư lẽ thời theo tiếng Tây cả là phải lắm, chỉ trừ những tên người tên đất riêng của Tàu thì nên đọc theo chữ Nho mà thôi. Nhưng có nhiều tên đất tên người ta đọc theo của Tàu đã quen rồi (như Âu châu,  Á châu, nước Pháp, nước Đức…) không ai là không dùng và không ai là không hiểu. Và những tên ấy dịch âm ra giọng mình dễ nghe hơn là đọc ngay giọng Tây; trong một bài quốc văn, “Âu châu” đọc chẳng dễ nghe hơn là Europe, “Đại Tây Dương” đọc chẳng dễ nghe hơn là Ocean Atlantique ư? Vậy nay, tưởng có thể định một lệ chung như sau này: trừ tên các đại châu các bể lớn, cùng mấy cái sông cái núi lớn trong thế giới, đọc theo chữ Nho đã quen lắm rồi thì cứ đọc theo như vậy, có muốn rõ khi viết nên chua tên ấy ở bên cạnh, còn hết thảy tên người ten đất khác trong sách tây nên đọc theo viết theo tiếng Tây cả cho có bằng cứ và dễ tra khảo…”.

“… Làm người Việt Nam phải nên yêu nên quý tiếng nước mình. Phải đặt quốc văn của mình lên cả chứ Tây chữ Tàu. Nhưng yêu quý tiếng nước mình không phải là ruồng bỏ tiếng nước ngoài. Yêu quý tiếng nướ mình là phải khéo lợi dụng tiếng nước ngoài để làm cho tiếng quốc âm mình giàu có thêm lên. Cho nên những người vì “thương tiếng nước nhà” mà muốn “bài trừ chữ Hán” là tỏ ra ý kiến thấp hẹp vậy.

Than ôi, thương tiếng nước nhà, thương tiếng nước nhà cũng năm bảy đường. Thương mà phải đường ra thì ích lợi cho quốc văn biết dường nào. Thương mà sai đường thì không những không lợi mà lại cho quốc văn hơn là ghét bội phần”.

(Theo Luận giải văn học và triết học, Nxb Văn hóa thông tin, trang 73- 75)

Báo chí như cái van nước

Rút cái title với sự so sánh rất vớ vẩn nhưng đương nhiên là có cái lý của nó. Nếu coi sản phẩm của báo chí truyền thông là dư luận xã hội thì có thể coi dòng thông tin thống nhất với dư luận xã hội ấy như một dòng nước được chảy qua cái van nước. Nhà báo là người viết báo, gạn đục khơi trong để cất được một lượng nước và đem dòng nước ấy tưới mát cho cây cối cuộc đời này thông qua phương tiện truyền tải (mass media) và được ví như cái van nước vậy. Vậy, chắc hẳn bạn sẽ đặt ra câu hỏi là cái van có ý nghĩa như thế nào đối với dòng nước? Trả lời ngay là cái van chẳng có ý nghĩa gì cả, nó chỉ là cái van có khả năng đóng mở, tiết lưu dòng nước mà thôi. Nếu đã so sánh cái van với phương tiện truyền thông đại chúng thì chẳng lẽ đài phát thanh, truyền hình, từ báo hay trang báo mạng điện tử… cũng chỉ là những cái van thôi sao? Chắc chắn là như vậy, nó chỉ là nó mà thôi. Ai cũng có thể tự so sánh, cai van “đài truyền hình tỉnh” khác gì cái van “đài truyền hình Trung ương” về mặt công nghệ, trên thực tế, cái van Trung ương còn bé hơn, lạc hậu hơn không ít cái van địa phương. Vậy nên cái nếu chỉ nhìn vào sự to hay bé, xịn hay không xịn của cái van thì chẳng có ý nghĩa gì. Vậy quan trọng nhất là điều gì? Quan trọng nhất là việc người quyết định sử dụng cái van ấy như thế nào. Cái van không chỉ có chức năng đóng mở mà quan trọng nhất, quan trọng hàng đầu là chức năng điều tiết. Tùy thuộc vào cánh đồng, nếu khô hạn thì phải tăng cường tưới nước, ngược lại, nếu đang mưa úng thì khẩn trương đóng van lại, có khi đóng kỹ luôn. Trong một sự kiện cụ thể người ta có thể cho phép hoặc không cho phép đưa tin, không cho phép tưới nước và thậm trí không cho phép khoan giếng luôn. Thế là hết đường.

Nếu không thuộc lời hát hãy đứng vào dàn đồng ca

Ca sĩ thị trường thì hát hò theo nhu cầu, thị hiếu của thị trường, thị trường muốn nghe gì thì ca sĩ cố gắng đáp ứng và nên cao thủ hơn thì có thể dẫn dắt nhu cầu và thị hiếu của thị trường; còn các nghệ sĩ quốc doanh, với đầy đủ ý nghĩa của từ đó, thực chất là là những con người của cơ chế quan liêu bao cấp. Vậy, hẳn nhiều người lại đặt ra câu hỏi tại sao có rất nhiều người không thành công, nhất là những người thuộc nhóm quốc doanh, tức là thuộc các đoàn nghệ thuật của nhà nước? tại sao doanh thu bán vé của một buổi công diễn của cả đoàn không bằng một phần thu nhập của ca sỹ thị trường? tại sao họ cũng tài, cũng chuyên môn, cũng chuyên nghiệp…? Điều này hơi khó để mà trả lời cho nó rành rọt. Chỉ có thể gò câu đẽo chữ mà lý giả được thôi. Cả nước chuyển mình theo sự đổi mới, vận hành nền kinh tế xã hội theo nền kinh tế thị trường từ lâu rồi, nhưng cái ngành nghề tưởng như linh hoạt nhất, tầu hâu nhất ấy lại không chuyển mình kịp, cứ loanh quanh trong cái cơ chế ấy. Tất cả tại một lỗi chung nhất đó là họ là một dàn đồng ca khổng lồ, trong dàn đồng ca ấy, mỗi người giữ một nhịp, một tone, một phách… nhưng có điều chắc chắn là nhiều người không thuộc bài, không giữ được nhịp và cũng chẳng làm sao cả, vì ai biêt ai hát sai đâu mà lo.

Cái lối hát của những kẻ không thuộc bài lẩn vào giữa dàn đồng ca để tìm sự an toàn ấy dường như có mối liên hệ với câu chuyện góp rượu cho làng ở xứ bạch dương. Chuyện ở một làng nọ, mỗi nhà phải góp một chai rượu nhỏ vào cái thùng rượu lớn ớ giữa làng, có người tham lam và nghĩ rằng cả làng góp rượu rồi, mình góp một chai nước lã cũng chẳng sao, chẳng ai biết và cũng chẳng làm thùng rượu của làng nhạt đi tý nào. Ai đời, hôm tiệc làng, mọi người hoan hỉ múc rượu uống, họ không uống rượu mà uống nước lã, té ra cả làng đã cùng một suy nghĩ, một thói tham lam nên ai cũng nộp một chai nước lã. Cả dàn đồng ca không thuộc bài thì tốt nhất là cứ ư ư, a a, ai cũng tưởng chỉ mình mình hát sai, thành ra dàn hợp xướng của những kẻ câm phùng mang trợn má.

Từ thời bao cấp, đi đâu cũng thấy khẩu hiệu rằng mình vì mọi người, mọi người vì mình; rằng hãy để cái ta lên trên cái tôi, cái chúng ta lên trên cái ta… Bất giác nghĩ lại chuyện dàn hợp xướng của những anh không biết hát chắc chắn lại là hậu duệ của những khẩu hiệu đầy chất nhân văn ấy. Đọc báo, nghe đài, xem ti vi và tất nhiên lướt báo mạng, hàng ngày, hàng giờ tiếp nhận nhiều thông tin mà cứ tưởng mình đang dự một lớp trung cấp chính trị, một buổi nghe nghị quyết. Tưởng thế là vì toàn là những câu chữ, ngôn từ sặc mùi rượu góp cỗ của làng. Đó là ngôn từ của dàn hợp xướng vĩ đại. Ông nào cũng chém gió rằng chúng ta phải làm cái nọ, chúng ta phải cố gắng thực hiện cái kia, chúng ta… bla, bla… Tuyệt đối là chúng ta nhé, không có cái nào là tôi sẽ làm cái này, anh sẽ phải làm cái kia… Có thuộc bài đâu mà hát, thôi thì cứ hát điệu hát đồng ca cho nó lành, ai cũng thấy mính có phần trong đó, an toàn là không ai bị nêu danh trong đó cả, thể mới hay. Hơn nữa, nói chúng ta là nói các cậu thôi, không phải tớ nhé, cả làng uống rượu nước lã, bố thằng nào dám kêu, hoặc thằng nào dại kêu thì kêu, chứ bố mày nhất định éo kêu làm gì….
Tặng các my reader một nhành phượng tím, do Cái bóng ở bài trước thực hiện...

Cái bóng

Cái tôi là cái vĩ đại nhất. Nhưng cái tôi thứ hai còn vĩ đại hơn, đó chính là cái bóng của người đó. Cái bóng là sự phản chiếu hỉnh hảnh của mỗi người trên đường đời của người đó. Cái bóng cũng là số phận vì chỉ có số phận mới theo ta đi với ta suốt cuộc đời này. Khi lưng chừng cuộc đời, cái bóng sẽ nằm dưới chân của bạn, bạn phải dẫm đạp lên nó, dẫm đạp lên chính bạn... nhưng cũng chẳng bước qua chính được bạn đâu. Đã là số phận rồi, có thế nào cũng là giời định rồi, to bé, dài ngắn gì cũng chỉ có vậy mà thôi. Tuy nhiên, có hai điều mà không nhiều người biết, đó là cái bóng bao giờ cũng phản chiếu ngược lại và hai là càng về chiều, cái bóng của bạn sẽ càng to ra mãi, dài ra mãi cho đến khi nó lẫn vào bóng đêm....

                             (Bạn có thấy trên nền của bức ảnh đen trắng là một thảm hoa tím không?) 

Có một ngày

Có một ngày em không yêu anh
Em đi thật xa
Và mặc chiếc áo
Anh chưa từng thấy bao giờ
Em sẽ có cái cười
Bằng ánh sáng của cái hôn khác
Có nỗi buồn
Bằng màu mưa khác
Những nỗi buồn vui anh không có được bao giờ...

Có một ngày
Em tràn đầy hạnh phúc
Ngày em không yêu anh
Ngày em rời mái nhà xưa cũ ấy
Và chiếc áo sờn vai ấy
Anh từng hôn lên nỗi khó nhọc hàng ngày
Em xoá mình đi
Bằng chiếc khăn màu thơm ngát
Cái ngày đó
Anh sẽ bắt đầu
Với anh
Bằng bước chân ngày đón em
Anh, một chàng trai
Với màu tóc khác

Riêng năm tháng cuộc đời
Thì vẫn như xưa...